تجهیزات جانبی چاپ سهبعدی مجموعهای از ابزارها و وسایل مکمل هستند که برای بهبود عملکرد، نگهداری و افزایش کیفیت و سلامت چاپ در انواع مختلف پرینترهای سهبعدی مورد استفاده قرار میگیرند. این تجهیزات میتوانند شامل ابزارهای مکانیکی، الکترونیکی، نرمافزاری و مواد مصرفی باشند که بسته به نوع تکنولوژی مورد استفاده در پرینتر متفاوتاند. این تجهیزات ممکن است در مراحل قبل، حین و بعد از چاپ مورد استفاده کاربران پرینترهای سه بعدی قرار گیرند. بهرهگیری از این تجهیزات علی الخصوص در مراحل بعد از چاپ در مورد برخی از حوزه ها مانند ساخت طلا و جواهر جزو ملزومات فرآیند تولید است و حتما باید استفاده گردد. در این بخش با توجه به تفاوتهای میان تکنولوژی چاپ FDM و تکنولوژیهایی مانند SLA و DLP ما تجهیزات مورد نیاز برای پرینترهای سه بعدی فیلامنتی را به صورت مجزا معرفی مینماییم.
تجهیزات جانبی مورد نیاز برای
پرینت سه بعدی با پرینتر فیلامنتی (FDM)
پرینت سه بعدی با تکنولوژی FDM و یا فیلامنتی یکی از رایجترین و محبوبترین روشهای چاپ سه بعدی است. اما برای دستیابی به کیفیت بالا، دقت، و تجربه کاربری بهتر، وجود برخی تجهیزات جانبی ضروری است. در این مقاله، مهمترین تجهیزات جانبی مورد نیاز برای کار با پرینترهای سه بعدی فیلامنتی را معرفی و بررسی میکنیم:


1- نگهدارنده و جعبه خشککن فیلامنت
فیلامنتها بهویژه فیلامنتهای PLA، TPU، Nylon و PVA ، خاصیت جذب رطوبت از محیط اطراف دارند. زمانی که فیلامنت مرطوب میشود، در هنگام اکستروژن بخار آب تولید میشود که باعث ایجاد حباب، ترک، و کیفیت سطح پایین در قطعه چاپی میگردد. برای جلوگیری از این مشکل، میتوان از محفظه ها و یا جعبههای خشککن و یا نگهدارندههایی که مجهز به المنت حرارتی یا بستههای سیلیکاژل هستند استفاده کرد. برخی از این جعبهها حتی امکان تغذیه مستقیم فیلامنت به پرینتر را فراهم میکنند تا فیلامنت همزمان خشک و استفاده شود. این ابزار بهخصوص در مناطق مرطوب یا برای نگهداری بلندمدت فیلامنت ضروری است. (تصویر شماره 1)

2- چسب یا سطح چسبنده برای بستر پرینت
یکی از رایج ترین مشکلات در پرینت سه بعدی، جدا شدن یا کج شدن قطعه از بستر پرینت در طول فرآیند چاپ است. برای جلوگیری از این مشکل، باید چسبندگی لایه اول به بستر پرینت و یا صفحه ساخت را افزایش داد. برای این کار میتوان از ابزارهایی مانند چسب ماتیکی PVP، اسپری مو، چسب ضد حرارت کپتون، صفحه های مخصوص با روکش PEI یا حتی چسبهای تخصصی پرینت سه بعدی استفاده کرد. این مواد کمک میکنند تا لایه اول کاملاً به سطح صفحه ساخت بچسبد و از تاب برداشتن (Warping) یا جدا شدن قطعه جلوگیری شود. توجه داشته باشید که انتخاب سطح چسبنده مناسب بستگی به نوع فیلامنت و جنس صفحه ساخت دارد. (تصویر شماره 2)

3- ابزار تمیزکاری و آمادهسازی
داشتن یک مجموعه ابزار پایه برای نگهداری پرینتر و تمیزکاری آن بسیار ضروری است. کاردک پلاستکی برای جدا کردن قطعه از صفحه ساخت، بدون آسیب رساندن به آن، استفاده میشود. برسهای فلزی مخصوص (مثل برس برنجی) برای پاکسازی نازل از باقیمانده فیلامنت کاربرد دارند. سوزن مخصوص نازل هم برای باز کردن نوک نازل در صورت گرفتگی آن مفید است. همچنین پنس های نوکتیز برای حذف ساپورتها و بقایای پرینت در نواحی سختدسترس کاربردیاند. (تصویر شماره 3)

4- کالیبراتور و ترازکننده بستر
یکی از عوامل حیاتی برای داشتن پرینت سه بعدی موفق، تنظیم دقیق فاصله بین نازل و صفحه ساخت است. اگر این فاصله زیاد باشد، لایه اول به بستر نمیچسبد، و اگر خیلی کم باشد، مسیر تزریق فیلامنت مسدود شده و عمل پرینت به درستی انجام نمی شود. برای تنظیم دستی این فاصله، از ابزارهایی مانند کاغذ A4 معمولی یا بصورت حرفه ای از گیج فلزی (Feeler Gauge) استفاده میشود. پرینترهایی که از سیستم کالیبراسیون اتوماتیک صفحه ساخت پشتیبانی نمیکنند، نیاز به بررسی و تنظیم دستی بستر دارند، و این فرآیند باید به صورت دورهای انجام شود تا از خطا در چاپ جلوگیری گردد. (تصویر شماره 4)

5- ابزارهای پسپردازش
پس از پایان پرینت، بسیاری از قطعات نیاز به بهبود ظاهری و یا آمادهسازی برای استفاده نهایی دارند. برای این منظور ابزارهایی مثل سمباده (در گریتهای مختلف)، چاقوی دقیق، ابزار حرارتی مانند هیتر دستی یا شعله سبک برای صافسازی سطح و حذف خطوط لایهای، و دریل یا مته برای سوراخکاری یا پیچکاری استفاده میشوند. (تصویر شماره 5)

6- فن و سیستم تهویه مناسب
در حین پرینت با برخی فیلامنتها مانند ABS و یا ASA، گازها و بوهایی تولید میشود که ممکن است برای سلامتی کاربر و اطرافیان مضر باشد. همچنین برخی از فیلامنتهای جدیدتر، مانند فیلامنتهای حاوی فیبر کربن یا متریالهای صنعتی، نیاز به تهویه بهتر دارند. استفاده از سیستم تهویه، هود، یا فیلترهای HEPA و کربن فعال میتواند این آلایندهها را کاهش داده و محیط کار سالمتری فراهم کند. اگر پرینتر در محیط بسته یا اتاق بدون تهویه استفاده میشود، این مسئله بسیار حیاتی است. (تصویر شماره 6)

7- کارت حافظه و یا فلش مموری
برای اجرای فایلهای چاپی که با نرمافزار اسلایسر تولید میشوند، نیاز است تا این فایلها به پرینتر منتقل شوند. این انتقال معمولاً از طریق کارت حافظه، فلش مموری یا وایفای انجام میشود. در صورت مجهز نبودن پرینتر سه بعدی به سیستم وای فای و یا شبکه داخلی (LAN) نیاز است تا از کارت حافظه و یا فلش مموری استفاده شود. به همین دلیل داشتن چندین فلش مموری و یا کارت حافظه می تواند پروسه انجام پرینت را ساده تر و راحت تر کرده و از اتلاف زمان جلوگیری کند. پیشنهاد میکنیم از فلش مموریهای بالاتر از 8 گیگ ظرفیت استفاده ننمایید (تصویر شماره 7)

8- کولیس دیجیتال
برای اندازهگیری دقیق ابعاد قطعات چاپ شده و بررسی انطباق آنها با مدل سه بعدی، استفاده از کولیس دیجیتال بسیار مفید است. این ابزار امکان اندازهگیری با دقت دهم میلیمتر را فراهم میکند و برای چک کردن ابعاد سوراخها، ضخامت دیوارهها، قطر بیرونی یا داخلی قطعه و حتی قطر واقعی فیلامنت بسیار کاربرد دارد. کولیس ابزاری است که در هر کارگاه پرینت سه بعدی باید وجود داشته باشد. (تصویر شماره 8)

9- منبع تغذیه اضطراری
قطع برق در میانه پرینت میتواند یک پروژه چندساعته یا حتی چندروزه را خراب کند. برای مقابله با این مشکل، استفاده از یو پی اس (منبع تغذیه اضطراری) توصیه میشود. منبع تغذیه اضطراری میتواند انرژی مورد نیاز پرینتر را در صورت قطع برق برای مدتی تأمین کند تا کاربر بتواند دستگاه را به درستی متوقف کند یا از قابلیت Resume Print استفاده نماید. برخی پرینترها مجهز به سیستم امکان ادامه چاپ بعد از قطع برق دارند که این قابلیت در ترکیب با منبع تغذیه اضطراری بهترین نتیجه را میدهند. (تصویر شماره 9)

10- گریس روانکاری
یکی از موارد مهم در نگهداری صحیح پرینتر سهبعدی، روانکاری منظم قطعات مکانیکی مانند ریلها، پیچهای لید اسکرو، بوشها و یاتاقانها است. با گذشت زمان و انجام پرینتهای متعدد، حرکت محورهای پرینتر ممکن است کند یا همراه با صدا و لرزش شود که این مسئله کیفیت چاپ را کاهش میدهد و باعث آسیب به قطعات دستگاه شود. استفاده از گریس یا روانساز مخصوص، مانند گریسهای PTFEو سیلیکونی کمک میکند تا حرکت محورها نرم، بیصدا و با دقت بالا باقی بماند. این موضوع بهویژه در پرینترهایی که محور عمودی سنگین دارند یا حرکت محور عرضی روی ریلهای طولانی انجام میشود، اهمیت دوچندان پیدا میکند. روانکاری باید طبق توصیه سازنده پرینتر، هر چند هفته یا پس از چند ساعت خاص از کارکرد انجام شود.

11- دستگاه جوش فیلامنتها
گاهی پیش میآید که مقدار باقیمانده از یک رول فیلامنت برای یک پروژه کافی نباشد و یا چندین رول فیلامنت نیمهمصرف شده باقی مانده وجود داشته باشد. در این مواقع، دستگاه جوش فیلامنت میتواند بسیار کاربردی باشد. این ابزار با استفاده از گرما، انتهای دو فیلامنت را بهصورت صاف ذوب و به یکدیگر جوش میدهد و یک رشتهی پیوسته ایجاد میکند که بدون ایجاد توقف یا آسیب به چاپگر، در پروژههای طولانیتر استفاده شود. انواع سادهی این دستگاهها بهصورت دستی و دارای المنت حرارتی هستند، اما مدلهای حرفهایتر، تنظیم دمای دقیق و کنترل فشار دارند. استفاده از دستگاه جوش فیلامنت میتواند در صرفهجویی در هزینهها، کاهش ضایعات فیلامنت و ایجاد استفاده بهینه از باقیمانده رولها بسیار مؤثر باشد.

12- استابلایزر (تثبیتکننده ولتاژ)
یکی از مواردی که معمولاً توسط کاربران نادیده گرفته میشود اما اهمیت بالایی دارد، تثبیت ولتاژ ورودی به پرینتر سه بعدی است. نوسانات برق شهری، بهویژه در مناطق صنعتی یا مناطقی با کیفیت پایین شبکه برق، میتواند آسیب جدی به بردهای الکترونیکی، منبع تغذیه و گرمکن صفحه ساخت پرینتر وارد کند. برای جلوگیری از این آسیبها، استفاده از استابلایزر باکیفیت و استاندارد توصیه میشود. استابلایزر ولتاژ را در محدودهای پایدار نگه میدارد و از ایجاد شوک الکتریکی یا افت ولتاژ در حین پرینت جلوگیری میکند.
نکته: به هیچ عنوان نباید از محافظ یخچال یا وسایل خانگی بهجای استابلایزر استفاده کرد. این محافظها معمولاً فقط یک رله تأخیر ساده دارند و هیچگونه تثبیت ولتاژی انجام نمیدهند؛ در واقع نه تنها کمکی به پرینتر نمیکنند بلکه در برخی مواقع ممکن است باعث آسیب دیدن آن و یا قطع ناگهانی پروسه پرینت و هدر رفت مواد و زمان شوند. بنابراین، اگر در منطقهای با نوسان برق کار میکنید یا قصد دارید از پرینتر برای مدت زمان طولانی و بدون نظارت استفاده کنید، تهیه یک استابلایزر مناسب برای پرینتر سهبعدی ضروری است.
13- ابزارهای مخصوص پولیش و رنگآمیزی قطعات چاپ شده
پس از اتمام پرینت، اگر قصد داشته باشیم قطعهای زیبا، صاف و با ظاهری حرفهای تولید کنیم، استفاده از ابزارهای پولیش و رنگآمیزی ضروری است. بسیاری از قطعات پرینتشده با پرینترهای سه بعدی فیلامنتی، دارای خطوط لایهای هستند که سطح قطعه را ناهموار و غیرحرفهای نشان میدهد. در این حالت، فرآیند پولیش و رنگآمیزی میتواند ظاهری کاملاً متفاوت و جذاب به آن بدهد. برای پولیش، میتوان از ابزارهایی مانند سمباده دستی یا برقی (در درجات مختلف)، دریل مینیاتوری یا فرز انگشتی (با سریهای مختلف برای سایش، صیقل یا حتی کندهکاری جزئی)، پولیشکاری با خمیر پولیش یا خمیر دندان سفیدکننده روی قطعات کوچک برای براقسازی پلاستیک و سوهان نرم یا ابزارهای پرداخت نمدی برای گوشهها و نواحی جزئی استفاده نمائید.
برای رنگآمیزی مدل های پرینت سه بعدی با چاپگرهای فیلامنتی، مراحل زیر توصیه میشود:
- آسترکاری (پرایمر اسپری): برای چسبندگی بهتر رنگ به مدل سه بعدی پرینت سه بعدی شده، ابتدا از اسپری آستر مخصوص پلاستیک یا آستر خاکستری استفاده میشود.
- سمبادهزنی ملایم پس از آسترکاری: جهت حذف ناهمواریها و آمادهسازی سطح برای رنگ اصلی.
- رنگآمیزی با اسپری رنگ یا استفاده از ایربراش: برای پوشش یکنواخت، بدون شره و با جزئیات بالا.
- لاک شفاف: برای افزایش براقیت و محافظت از رنگ.
همچنین رنگهای اکریلیک برای جزئیات یا برجستهسازی بخشهایی از مدل، بهخصوص در مدلهای دکوری یا فیگورهای پرینتشده، بسیار کاربردی هستند. استفاده از ماژیک های اکلریک و یا قلمموهای ظریف برای رنگآمیزی دستی یا پتینهکاری نیز در کارهای هنری یا نمایهسازی حرفهای قطعات کمک میکند.